Sàn giao dịch vàng: Lời giải cho bài toán minh bạch thị trường?

Thị trường vàng Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lớn khi các cơ quan quản lý nỗ lực tháo gỡ điểm nghẽn nguồn cung, minh bạch hóa giao dịch và xóa bỏ tình trạng “hai giá” tồn tại kéo dài. Theo Kết luận thanh tra ngày 08/08/2026 của Thanh tra Chính phủ, việc sớm hoàn thiện thể chế và tiến tới thành lập Sàn giao dịch vàng là giải pháp chiến lược để đưa thị trường vàng vào quỹ đạo vận hành chuẩn mực, minh bạch.

1. Điểm nghẽn nguồn cung và hệ lụy “chênh lệch giá”

Giai đoạn 2023–2025 ghi nhận áp lực lớn lên thị trường vàng trong nước do sự đứt gãy cung – cầu kéo dài. Theo Kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ (công bố 08/08/2026), Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chưa thực hiện cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu cho các doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ. Sự siết chặt này xuất phát từ ưu tiên kiểm soát tỷ giá, bảo vệ dự trữ ngoại hối quốc gia và ổn định kinh tế vĩ mô.

Tuy nhiên, việc đóng trần nguồn cung chính ngạch đã dẫn đến nhiều hệ lụy tiêu cực:

• Chênh lệch giá cao: Giá vàng trong nước thường xuyên duy trì khoảng cách lớn so với giá vàng thế giới quy đổi.

• Rủi ro minh bạch nguồn gốc: Doanh nghiệp sản xuất buộc phải thu mua vàng nguyên liệu trôi nổi từ các cá nhân có giao dịch giá trị lớn, nguồn gốc không rõ ràng—tiềm ẩn rủi ro buôn lậu và vi phạm quy định về Phòng, chống rửa tiền (AML).

• Triệt tiêu dư địa phát triển: Ngành sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ trong nước bị hạn chế năng lực cạnh tranh và cơ hội xuất khẩu.

“Việc ưu tiên ổn định tỷ giá và an toàn dự trữ ngoại hối trong giai đoạn 2023–2025 là cần thiết, nhưng bài toán nguồn cung nguyên liệu cho thị trường vàng cần một giải pháp linh hoạt và cân bằng hơn trong giai đoạn tiếp theo.” — Kết luận Thanh tra Chính phủ (08/08/2026)

2. Bức tranh pháp lý và khoảng trống quản lý dữ liệu

Mặc dù các chính sách điều hành theo Nghị định 24/2012/NĐ-CP và Nghị định 232/2025/NĐ-CP đã thành công trong việc loại bỏ tình trạng “vàng hóa” nền kinh tế—giúp chấm dứt việc dùng vàng làm phương tiện thanh toán hay huy động/cho vay qua hệ thống ngân hàng—nhưng hạ tầng quản lý hiện tại vẫn lộ rõ nhiều khoảng trống:

                        CÁC KHOẢNG TRỐNG PHÁP LÝ                         

 Thiếu dữ liệu đồng bộ    -   NHNN chưa có hệ thống dữ liệu thị trường
 thời gian thực để điều hành khoa học.  
 Chế tài thao túng thị trường   -   Chưa có khung pháp lý cụ thể xử lý hành 
 vi "găm hàng", "đẩy giá", "thổi giá".   
 Hạn chế kênh thanh toán    -    Quy định chuyển khoản mua bán vàng chưa  
đồng bộ với Nghị định 52/2024/NĐ-CP.    
 Lỗ hổng Thuế TNCN  -    Chính sách thuế chưa bao quát hết giao   
dịch vàng phi miếng để ngăn ngừa đầu cơ.

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ rõ sai phạm của 6 doanh nghiệp kinh doanh vàng lớn (SJC, PNJ, DOJI, Mi Hồng, Bảo Tín Mạnh Hải, CTCP VBĐQ Bảo Tín Mạnh Hải) liên quan đến việc chấp hành các quy định về thuế, thương mại điện tử và quy trình phòng chống rửa tiền. Đồng thời, trách nhiệm quản lý nhà nước của NHNN và Bộ Tài chính trong giai đoạn 2023–2025 cũng được ghi nhận để thực hiện rà soát, khắc phục.

3. Khung giải pháp chiến lược: Thành lập Sàn giao dịch vàng

Để tháo gỡ toàn diện các bất cập, Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo NHNN, Bộ Tài chính và Bộ Công Thương triển khai nhóm giải pháp mang tính đột phá:

Nghiên cứu lộ trình thành lập Sàn giao dịch vàng

Sàn giao dịch vàng tập trung sẽ là trung tâm khớp lệnh công khai, giúp minh bạch hóa giá cả dựa trên quan hệ cung – cầu thực tế. Đây là công cụ cốt lõi giúp Nhà nước quản lý dòng tiền, kiểm soát đối tượng giao dịch, xóa bỏ thị trường chợ đen và đưa ra các quyết định can thiệp thị trường kịp thời.

Mở cơ chế nhập khẩu vàng nguyên liệu có kiểm soát

Kiến nghị NHNN xem xét cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu và sản xuất vàng miếng cho các doanh nghiệp đủ điều kiện. Việc này sẽ chủ động đa dạng hóa nguồn cung, giảm thiểu nguy cơ buôn lậu qua biên giới, đồng thời hỗ trợ ngành chế tác vàng xuất khẩu.

Tách bạch quản lý vàng miếng và vàng trang sức

Cần xây dựng khung pháp lý riêng biệt: quản lý chặt chẽ vàng miếng (với vai trò tài sản lưu trữ/đầu tư) và cởi mở, tạo điều kiện phát triển cho vàng trang sức, mỹ nghệ (với vai trò hàng hóa tiêu dùng/sản xuất).

Siết chặt kỷ cương, bổ sung chế tài xử lý vi phạm

Hoàn thiện quy định xử lý hành vi găm hàng, thao túng giá, vi phạm trên nền tảng thương mại điện tử; đồng thời nghiên cứu chính sách Thuế Thu nhập cá nhân đối với toàn bộ các giao dịch vàng để hạn chế tối đa hoạt động lướt sóng đầu cơ.

Góc nhìn Đầu tư

Sự xuất hiện của Sàn giao dịch vàng không chỉ là giải pháp hành chính mà là sự chuyển dịch tất yếu theo chuẩn mực quốc tế. Đối với nhà đầu tư, việc minh bạch hóa thị trường sẽ thu hẹp biên độ chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới, giảm thiểu rủi ro mua đắt – bán rẻ do hiện tượng thao túng giá.

Xét về mặt vĩ mô, một thị trường vàng vận hành trên sàn giao dịch chính ngạch sẽ giúp dòng vốn trong dân chuyển dịch linh hoạt hơn, vừa bảo toàn giá trị tài sản cá nhân, vừa đóng góp vào tính thanh khoản chung của nền kinh tế.