Áp lực giá xăng dầu: Bài toán thuế và kịch bản lạm phát sau 30/6

“Trạng thái bình yên” ngắn hạn của thị trường năng lượng

Thị trường xăng dầu trong nước vừa trải qua một giai đoạn hạ nhiệt đáng kể sau những chu kỳ biến động dữ dội do xung đột địa chính trị tại Trung Đông. Từ các mức đỉnh lịch sử, giá bán lẻ các mặt hàng xăng dầu đã giảm sâu, mang lại sự dễ thở tạm thời cho chi phí đầu vào của doanh nghiệp và chi tiêu của người tiêu dùng.

Tuy nhiên, “khoảng lặng” này đang đứng trước một phép thử lớn khi thời hạn áp dụng các chính sách ưu đãi thuế tối đa sẽ chính thức hết hiệu lực sau ngày 30/6/2026. Liệu thị trường sẽ đối mặt với một cú sốc giá mới, và các nhà điều hành chính sách vĩ mô sẽ chọn giải pháp nào để cân bằng giữa bài toán nguồn thu ngân sách và mục tiêu kiểm soát lạm phát?

Phân tích chuyên sâu từ góc nhìn Tài chính Vĩ mô

1. Thực trạng hạ nhiệt: Tác động kép từ giá thế giới và “lá chắn” thuế 0%

Số liệu cập nhật cho thấy giá xăng dầu trong nước hiện đã tiến sát về mức trước thời điểm nổ ra xung đột Trung Đông:

• Xăng E5 RON92: Đạt mức 20.126 đồng/lít (giảm 9.988 đồng/lít so với đỉnh ngày 24/3).

• Xăng RON95-III: Đạt mức 20.753 đồng/lít (giảm 10.667 đồng/lít so với đỉnh).

• Dầu Diesel: Neo ở mức 23.534 đồng/lít (giảm mạnh 21.254 đồng/lít từ mức đỉnh 44.788 đồng/lít ghi nhận ngày 3/4).

Tuy nhiên, giới phân tích tài chính cần nhìn nhận rõ: Sự hạ nhiệt này không chỉ thuần túy đến từ diễn biến hạ nhiệt của giá Platts Singapore, mà phần lớn nhờ vào “lá chắn thuế” mang tính lịch sử mà Chính phủ và Quốc hội đã thiết lập qua Nghị quyết 72, Nghị quyết 25 và các quyết định khẩn cấp (như Quyết định 482).

Việc đưa các sắc thuế cốt lõi như thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN), thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) và thậm chí cả nghĩa vụ kê khai thuế giá trị gia tăng (VAT) về mức 0% đã triệt tiêu hoàn toàn phần chi phí thuế vốn chiếm tới hơn 30% trong cơ cấu giá cơ sở trước đây.

2. Rủi ro đảo chiều sau mốc 30/6: Kịch bản “Cú sốc chi phí đẩy”

Nếu không có văn bản gia hạn mới từ cơ quan quản lý, sau ngày 30/6/2026, các sắc thuế trên sẽ tự động khôi phục về mức nền cũ:

Dưới góc nhìn tài chính, việc khôi phục đồng loạt các sắc thuế này sẽ ngay lập tức đẩy giá bán lẻ xăng dầu tăng vọt từ 15% – 25% chỉ sau một kỳ điều hành. Đây chính là rủi ro “Lạm phát chi phí đẩy” (Cost-Push Inflation). Xăng dầu là mặt hàng chiến lược, đầu vào của hầu hết các ngành sản xuất, vận tải và logistics. Một cú sốc tăng giá đột ngột sẽ bẻ gãy nỗ lực kích cầu tiêu dùng nội địa và làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam.

3. Lộ trình từng bước và sự cân bằng động

Để giải quyết bài toán tiến thoái lưỡng nan này, các chuyên gia kinh tế hàng đầu đã đề xuất các kịch bản mang tính thực thi cao:

Ông Nguyễn Tiến Thoả (Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam): > “Thuế chiếm hơn 30% cơ cấu giá. Các dự báo chưa đủ cơ sở để khẳng định giá thế giới sẽ ổn định dài hạn. Do đó, trước mắt nên tiếp tục duy trì chính sách giảm thuế để bảo vệ mục tiêu ổn định vĩ mô, thúc đẩy chuyển đổi xanh và tránh tạo cú sốc cho doanh nghiệp.”

TS. Nguyễn Tú Anh (Giám đốc nghiên cứu chính sách vĩ mô, Trung tâm Green-X, Đại học VinUni):

Phân tích dưới góc độ áp lực ngân sách, khi Chính phủ đang đẩy mạnh đầu tư công làm bệ đỡ tăng trưởng, việc duy trì mức thuế 0% quá lâu sẽ tạo thâm hụt lớn. Giải pháp tối ưu là khôi phục theo lộ trình — ví dụ khôi phục trước 50% mức thuế cũ để thị trường và doanh nghiệp có thời gian thích ứng, chủ động kế hoạch kinh doanh.

Tóm lại, vùng giá thấp của xăng dầu hiện tại mang tính chất hỗ trợ tài khóa tạm thời hơn là một xu hướng bền vững dựa trên cung – cầu thị trường quốc tế. Việc khôi phục thuế xăng dầu là điều tất yếu để đảm bảo an ninh ngân sách quốc gia, nhưng một lộ trình gia tăng từng bước (Grid-step recovery) sẽ là kịch bản khả thi nhất mà cơ quan điều hành hướng tới.