GIẢI MÃ NÚT THẮCH NHẬP KHẨU VÀNG: BÌNH ỔN TỶ GIÁ HAY THÁO GỠ NGUỒN CUNG?

1. Bối Cảnh Pháp Lý: Hành Hành Lang Đã Mở, Thực Tế Vẫn Đóng

Nghị định 232/2025/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP) có hiệu lực từ ngày 10/10/2025 được kỳ vọng là “bước ngoặt” lịch sử của thị trường vàng Việt Nam khi chính thức xóa bỏ cơ chế nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng. Ngay sau đó, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành Thông tư 34/2025/TT-NHNN tạo hành lang cho các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp đủ điều kiện nộp hồ sơ xin cấp phép sản xuất và nhập khẩu vàng nguyên liệu.

Tính đến nay, đã có 11 đơn vị nộp hồ sơ xin cấp phép. Tuy nhiên, việc cấp phép nhập khẩu thực tế vẫn chưa được triển khai.

Nghị định 232/2025/NĐ-CP & Thông tư 34/2025/TT-NHNN
 └─► Cho phép 11 đơn vị nộp hồ sơ xin cấp phép
      └─► Chưa cấp quota nhập khẩu thực tế (Nút thắt tỷ giá)

Theo Luật Giá 2023, vàng không nằm trong danh mục hàng hóa thiết yếu thực hiện bình ổn giá. NHNN chỉ can thiệp khi biến động giá vàng ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường ngoại tệ, tỷ giá và an toàn tiền tệ quốc gia.

2. Bài Toán Tỷ Giá Và “Dilemma” Của Nhà Điều Hành

Sự thận trọng của NHNN trong việc chần chừ cấp quota nhập khẩu vàng xuất phát từ bài toán vĩ mô mang tính chiến lược:

• Áp lực ngoại hối: Nhập khẩu vàng nguyên liệu đồng nghĩa với việc tiêu tốn một lượng lớn ngoại tệ (USD). Trong bối cảnh tỷ giá USD/VND luôn chịu sức ép từ chính sách tiền tệ quốc tế, việc xả dự trữ ngoại hối hoặc gia tăng cầu ngoại tệ thương mại cho việc nhập vàng có thể gây rủi ro mất giá đồng nội tệ.

• Sức ép từ cơ quan thanh tra: Dù chịu áp lực kiểm soát tỷ giá, NHNN cũng vừa đối mặt với kết luận của Thanh tra Chính phủ chỉ ra rằng việc chậm can thiệp thị trường thông qua nhập khẩu vàng nguyên liệu là một trong những nguyên nhân khiến nguồn cung khan hiếm, dẫn đến chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới kéo dài.

3. Đánh Giá Hiện Trạng Cung – Cầu Và Khoảng Cách Giá

Sáng 10/08/2026, giá vàng miếng SJC niêm yết ở mức 143,5 triệu đồng/lượng. Mức chênh lệch so với giá vàng thế giới quy đổi dao động quanh mốc 5 triệu đồng/lượng (chưa tính thuế và phí).

Nhận định chuyên gia:

PGS, TS. Ngô Trí Long (Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam – VFCA) đánh giá: Mức chênh lệch 5 triệu đồng/lượng đã giảm rất mạnh so với đỉnh điểm lịch sử (có thời điểm lên tới 15–20 triệu đồng/lượng). Tuy nhiên, đây chỉ là hiện tượng ngắn hạn. Nếu không giải quyết tận gốc bài toán nguồn cung nguyên liệu, thị trường sẽ rất dễ tái diễn tình trạng khan hiếm và đẩy chênh lệch giá lên cao khi cầu tăng đột biến.

4. Giải Pháp Chuyên Sâu: Kích Hoạt Van Điều Tiết Linh Hoạt

Để tránh tình trạng “có quyền nhập khẩu nhưng thực tế không nhập”, thị trường tài chính cần những hành động quyết liệt và linh hoạt hơn từ nhà điều hành.

Để vận hành hiệu quả công cụ này, giải pháp tối ưu được đề xuất bao gồm:

1. Cấp hạn mức nhập khẩu phân kỳ (Dynamic Quota): Không xả quota ồ ạt. Chia nhỏ hạn mức nhập khẩu theo tháng/quý dựa trên tín hiệu thanh khoản và cung – cầu thực tế của thị trường.

2. Chọn thời điểm “cửa sáng” ngoại hối: Kích hoạt nhập khẩu vàng vào những thời điểm sức ép tỷ giá hạ nhiệt hoặc khi luồng kiều hối, FDI đổ về mạnh.

3. Minh bạch hóa dòng vàng: Thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc vàng nguyên liệu nhập khẩu nhằm ngăn chặn tình trạng vàng lậu, chảy máu ngoại tệ qua đường tiểu ngạch.

Việc duy trì hành lang pháp lý sẵn sàng (Nghị định 232) nhưng không vận hành thực tế sẽ khiến cơ chế quản lý mất đi tính hiệu lực. Nhập khẩu vàng có kiểm soát không chỉ giúp giải bài toán nguồn cung cho doanh nghiệp chế tác và người dân, mà còn là công cụ hữu hiệu loại bỏ động cơ buôn lậu vàng qua biên giới. Đã đến lúc NHNN chuyển từ trạng thái “thận trọng quan sát” sang “điều tiết chủ động” bằng các hạn mức nhập khẩu linh hoạt.