Đề xuất Quốc hội giám sát thị trường vàng: Siết chặt pháp lý và siết kỷ cương quản trị

Đứng trước những biến động phức tạp của thị trường tài chính – tiền tệ và các điểm nóng trên thị trường vàng, việc tăng cường vai trò giám sát tối cao của Quốc hội đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm củng cố niềm tin thị trường và hoàn thiện thể chế quản lý.

Tại diễn đàn Quốc hội ngày 30/07/2026, nhiều đại biểu và chuyên gia pháp lý đã thẳng thắn chỉ ra những bất cập tồn tại trong cơ chế quản lý thị trường vàng, trang sức, đá quý. Đồng thời, các ý kiến nhấn mạnh việc đưa kết quả giám sát trở thành thước đo thực chất trong quản trị quốc gia và đánh giá tín nhiệm cán bộ.

1. Siết chặt quản lý thị trường vàng và cơ chế kiểm định độc lập

Phát biểu tại phiên họp, đại biểu Tô Ái Vang (Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Cần Thơ) nhận định: Thời gian qua, biến động bất thường của thị trường vàng miếng cùng các sản phẩm trang sức, đá quý không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của người dân mà còn làm suy giảm niềm tin vào thương hiệu quốc gia, gây áp lực lên công tác điều hành kinh tế vĩ mô của Chính phủ.

                                      THÁCH THỨC THỊ TRƯỜNG VÀNG & ĐÁ QUÝ
                                                                                │
         ┌────────────────────────┴────────────────────────┐
         ▼                                                                                                                                         ▼
Rủi ro hàng giả, gian lận tuổi vàng                                   Chênh lệch giá & Biến động bất thường
         │                                                                    │
         └────────────────────────┬────────────────────────┘
                                                                               ▼
                                    KIẾN NGHỊ GIÁM SÁT TỐI CAO CỦA QUỐC HỘI
                                                                                │
         ┌────────────────────────┴────────────────────────┐
         ▼                                                                                                                                         ▼
Hoàn thiện khung pháp lý & Nghị định mới                           Xây dựng cơ chế kiểm định độc lập

Trước thực trạng này, đại biểu kiến nghị Quốc hội cần sớm triển khai chuyên đề giám sát tối cao nhằm:

• Làm rõ trách nhiệm liên bộ, liên ngành: Xác định vai trò của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công Thương, Bộ KH&CN trong việc quản lý chuỗi cung ứng, hạn ngạch và chất lượng vàng/đá quý.

• Minh bạch hóa cơ chế kiểm định: Thành lập và chuẩn hóa hệ thống kiểm định độc lập nhằm chấm dứt tình trạng mập mờ về chất lượng, tuổi vàng và nguồn gốc đá quý trên thị trường.

• Nâng cao khung xử phạt: Kết quả giám sát sẽ là căn cứ pháp lý bắt buộc để Chính phủ sửa đổi, bổ sung các quy định (như thay thế/sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng), đồng thời tăng nặng mức xử phạt hành chính và xử lý hình sự đối với các hành vi làm giả, gian lận thương mại.

2. Chuyển đổi tư duy giám sát: Từ “Phát hiện vấn đề” sang “Tạo thay đổi thực chất”

Góp ý về nâng cao hiệu lực giám sát, GS.TS Phan Trung Lý (nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc rà soát và đổi mới toàn bộ quy trình giám sát theo hướng thực chất hơn.

“Nghị quyết giám sát không chỉ dừng lại ở việc biểu dương hay nhận xét chung chung, mà phải chỉ rõ điểm mạnh, điểm yếu, xác định cụ thể trách nhiệm thuộc về ai và thời hạn khắc phục là khi nào.”

— GS.TS Phan Trung Lý, Nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội.

Những định hướng đổi mới cốt lõi:

1. Chuyển giao xử lý vi phạm: Các đoàn giám sát có thẩm quyền chuyển giao hồ sơ có dấu hiệu vi phạm sang cơ quan chức năng để xử lý bằng biện pháp hành chính, dân sự hoặc hình sự.

2. Xác định rõ trách nhiệm giải trình: Mỗi kiến nghị phải gắn liền với chủ thể thực hiện, thời hạn hoàn thành và nghĩa vụ báo cáo giải trình nếu không đạt mục tiêu.

3. Gắn liền với lấy phiếu tín nhiệm: Coi việc chấp hành và thực hiện các kết luận giám sát là tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ và xét lấy phiếu tín nhiệm đối với cán bộ, đảng viên.

3. Thu hẹp khoảng cách giữa ban hành chính sách và hiệu quả thực thi

Dưới góc độ phát triển bền vững, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ cho rằng, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu chính sách hay nguồn lực, mà là khoảng cách giữa “chính sách được ban hành” và “kết quả thụ hưởng thực tế của người dân”.

Việc Quốc hội tập trung giám sát sâu vào hiệu quả đầu tư công trong các lĩnh vực giáo dục, y tế và văn hóa sẽ giúp giải quyết triệt để các “điểm nghẽn” thể chế, đảm bảo nguồn lực quốc gia được phân bổ đúng mục tiêu và mang lại giá trị đo lường được cho toàn xã hội.

Thị trường tài chính luôn vận hành dựa trên niềm tin và sự minh bạch. Động thái kiến nghị Quốc hội giám sát toàn diện thị trường vàng, đá quý cùng với việc siết chặt kỷ cương thi hành pháp luật là một tín hiệu vĩ mô tích cực:

• Đối với nhà đầu tư: Giảm thiểu rủi ro asymmetry (bất cân xứng thông tin) và rủi ro gian lận chất lượng tài sản, giúp dòng vốn lưu thông an toàn hơn.

• Đối với nền kinh tế: Hoàn thiện hành lang pháp lý thị trường vàng giúp hạn chế tình trạng “vàng hóa”, ổn định tỷ giá và tạo điều kiện cho nguồn vốn trong dân chuyển dịch vào các kênh đầu tư sản xuất – kinh doanh trực tiếp.