Đề xuất doanh nghiệp vay vàng: Giải pháp khơi thông hay rủi ro “vàng hóa” quay trở lại?

Trong bối cảnh thị trường vàng thế giới và trong nước liên tục thiết lập những cột mốc giá lịch sử trong nửa đầu năm 2024, cơn khát nguyên liệu của các doanh nghiệp kim hoàn đang trở nên trầm trọng hơn bao giờ hết. Mới đây, Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA) đã gửi kiến nghị lên Thủ tướng Chính phủ, đề xuất cho phép doanh nghiệp vay vàng từ người dân để phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, đằng sau mục tiêu “khơi thông nguồn lực” là những lo ngại về một kịch bản “vàng hóa” nền kinh tế từng gây hệ lụy nghiêm trọng trong quá khứ. Liệu đây có phải là bước đi đột phá hay là một rủi ro tài chính tiềm ẩn?

1. Cơn khát nguyên liệu và áp lực tỉ giá

Thực tế, các doanh nghiệp vàng trang sức tại Việt Nam đang rơi vào tình trạng “đói” nguyên liệu sạch. Việc nhập khẩu vàng hiện bị kiểm soát chặt chẽ để bảo vệ dự trữ ngoại hối và ổn định tỉ giá VNĐ.

• Lợi ích kỳ vọng: Theo ông Nguyễn Ngọc Trọng (Giám đốc NPJ), nếu tận dụng được khoảng 400-500 tấn vàng đang nằm trong dân (theo ước tính của các tổ chức quốc tế), áp lực lên tỉ giá sẽ giảm bớt do giảm nhu cầu ngoại tệ nhập khẩu vàng.

• Giá trị cho người dân: Người nắm giữ vàng có thêm kênh sinh lời thay vì để “vàng chết” trong két sắt.

2. Rủi ro vĩ mô: Bóng ma “Vàng hóa” và tính bất ổn tiền tệ

TS. Lê Bá Chí Nhân và nhiều chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng, việc cho phép vay vàng dân sự có thể vô tình phá hủy thành quả của Nghị định 24/2012/NĐ-CP.

• Lệch pha kỳ hạn và rủi ro tài chính: Doanh nghiệp vay vàng để sản xuất, nhưng doanh thu lại thu về bằng tiền đồng (VNĐ). Với biến động giá vàng tăng vọt hơn 20-25% từ đầu năm 2024 đến nay, doanh nghiệp sẽ đối mặt với rủi ro vỡ nợ nếu không có công cụ phòng vệ (hedging) hiệu quả.

• Suy yếu vị thế tiền đồng: Khi vàng trở thành một công cụ gửi tiết kiệm có lãi suất, sức hấp dẫn của VNĐ sẽ giảm sút, trực tiếp đi ngược lại mục tiêu “chống vàng hóa” của Ngân hàng Nhà nước (NHNN).

• Thị trường tín dụng ngầm: Việc cho phép doanh nghiệp vay trực tiếp từ dân có thể hình thành một thị trường tín dụng không được kiểm soát, nằm ngoài sự giám sát của hệ thống ngân hàng, tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo và tranh chấp dân sự phức tạp.

3. Rào cản kỹ thuật: Từ kiểm định đến hoàn trả

Chuyên gia vàng Trần Duy Phương chỉ ra những lỗ hổng kỹ thuật khó san lấp:

• Chất lượng không đồng nhất: Vàng trong dân gồm nhiều loại (vàng nhẫn, vàng trang sức 18K, 24K, vàng miếng). Việc nấu chảy để sản xuất làm mất đi trạng thái tài sản ban đầu, gây khó khăn cho việc tất toán khi người dân muốn rút lại đúng loại vàng đã gửi.

• Chi phí vận hành: Quy trình kiểm định, lưu kho và bảo hiểm vàng cực kỳ tốn kém, có thể nuốt trọn lợi thế về lãi suất của doanh nghiệp.

4. Bài học từ lịch sử và khuyến nghị

Lịch sử ngành tài chính Việt Nam giai đoạn trước 2012 cho thấy, khi các ngân hàng thương mại được huy động và cho vay vàng, thị trường đã rơi vào tình trạng hỗn loạn khi giá vàng thế giới biến động mạnh.

Góc nhìn chuyên gia: Thay vì cho phép doanh nghiệp vay trực tiếp, giải pháp bền vững hơn là NHNN nên xem xét việc đấu thầu vàng nguyên liệu hoặc thiết lập sàn giao dịch vàng quốc gia dưới sự quản lý chặt chẽ. Điều này giúp minh bạch hóa dòng tiền và kiểm soát được tổng lượng cung – cầu trên thị trường.

Đề xuất của VGTA là một phản ứng tự nhiên trước tình trạng khan hiếm nguồn cung, nhưng xét về góc độ an ninh tiền tệ quốc gia, đây là một nước đi chứa đựng nhiều rủi ro hơn là cơ hội. Trong bối cảnh địa chính trị thế giới phức tạp khiến giá vàng khó dự đoán, việc duy trì sự ổn định của tiền đồng và giữ vàng tách biệt khỏi hệ thống tín dụng vẫn là ưu tiên hàng đầu của Chính phủ.

Trích dẫn nguồn dữ liệu:

• Báo cáo thị trường vàng Quý 1/2024 – Hội đồng Vàng Thế giới (WGC).

• Nghị định 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng.

• Dữ liệu biến động giá vàng SJC và thế giới cập nhật đến tháng 4/2026.