Sàn Giao Dịch Vàng Quốc Gia: Bước Ngoặt Tự Do Hóa Thị Trường Vàng 2026

Kỷ nguyên mới của “Vàng số” và Quản trị thị trường

Ngày 24/01/2026, Công điện của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính về việc khẩn trương hoàn thiện đề án thành lập Sàn giao dịch vàng quốc gia đã đánh dấu một cột mốc lịch sử. Sau hơn 13 năm kiên định với các biện pháp hành chính thắt chặt của Nghị định 24, Việt Nam đang chính thức chuyển mình sang mô hình quản lý dựa trên thị trường. Đây không chỉ là câu chuyện về việc mua bán vàng, mà là chiến lược khơi thông nguồn lực lớn đang “ngủ yên” trong dân để phục vụ phát triển kinh tế.

Liệu đây có phải là thời điểm vàng để nhà đầu tư tái cấu trúc danh mục? Hãy cùng đi sâu vào phân tích các trụ cột thay đổi ngay dưới đây.

1. Hậu “Độc quyền SJC”: Vai trò của Nghị định 232/2025/NĐ-CP

Sự ra đời của Nghị định số 232/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ 10/10/2025) đã chính thức khép lại kỷ chương độc quyền sản xuất vàng miếng SJC.

• Xóa bỏ sự chênh lệch phi lý: Trong giai đoạn 2022-2024, chênh lệch giữa giá vàng miếng SJC và giá thế giới có lúc lên tới 15-20 triệu đồng/lượng. Việc mở rộng quyền sản xuất và nhập khẩu vàng nguyên liệu cho các doanh nghiệp đủ điều kiện đã bắt đầu kéo biên độ này về mức hợp lý (kỳ vọng dưới 5% trong năm2026).

• Tăng tính cạnh tranh: Thị trường không còn phụ thuộc vào một thương hiệu duy nhất, giúp đa dạng hóa sản phẩm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cuối cùng.

2. Sàn giao dịch vàng quốc gia: Minh bạch hóa và Công cụ phái sinh

Việc thành lập Sàn giao dịch vàng (Gold Exchange) không chỉ đơn thuần là nơi mua bán vật chất. Theo các tiêu chuẩn tài chính quốc tế (như mô hình của Sàn giao dịch vàng Thượng Hải – SGE), sàn giao dịch tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ giải quyết các bài toán:

1. Chống buôn lậu: Khi có một sàn giao dịch tập trung với nguồn cung chính ngạch, nhu cầu vàng lậu sẽ tự khắc giảm thiểu, giúp Nhà nước kiểm soát được dòng ngoại tệ.

2. Công cụ tài chính hóa: Thay vì tích trữ vàng vật chất dưới gối, nhà đầu tư có thể giao dịch qua chứng chỉ vàng. Điều này giúp giảm chi phí lưu kho, bảo quản và tăng tính thanh khoản.

3. Cơ chế giá tập trung: Giá vàng sẽ được hình thành dựa trên cung – cầu thực tế của thị trường ngay tại thời điểm giao dịch, loại bỏ tình trạng “loạn giá” tại các tiệm vàng nhỏ lẻ trong những đợt sốt giá.

Trích dẫn chuyên gia: “Sàn giao dịch vàng là bộ lọc giúp tách biệt vàng ra khỏi lưu thông tiền tệ nhưng lại giữ nguyên giá trị tài sản đầu tư cho người dân.” — Theo báo cáo phân tích từ Tạp chí Kinh tế Sài Gòn (cập nhật tháng 12/2025).

3. Nhìn lại 50 năm: Từ “Vàng hóa” đến “Tài sản hóa”

Lịch sử điều tiết vàng của Việt Nam là một đồ thị hình sin giữa tự do và kiểm soát:

• Giai đoạn 1986 – 2000: Từng bước thừa nhận quyền sở hữu vàng, bắt đầu lộ trình Đổi mới.

• Giai đoạn 2001 – 2011: Tự do hóa cao độ dẫn đến hệ lụy “vàng hóa” nền kinh tế. Các ngân hàng huy động vàng làm biến động hệ thống tiền tệ.

• Giai đoạn 2012 – 2025 (Nghị định 24): Siết chặt quản lý, tách vàng ra khỏi bảng cân đối kế toán của ngân hàng. Đây là giai đoạn thành công trong việc ổn định tỷ giá nhưng lại tạo ra nút thắt về độc quyền và chênh lệch giá.

Bước ngoặt 2026: Chính phủ không quay lại thời kỳ tự do hỗn loạn của năm 2006 mà hướng tới một thị trường có tổ chức, nơi vàng được đối xử như một loại hàng hóa/tài sản tài chính đặc biệt.

Việc thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia vào đầu năm 2026 là một bước đi tất yếu để hội nhập tài chính quốc tế. Tuy nhiên, rủi ro vẫn tồn tại nếu tâm lý đầu cơ vàng lấn át nhu cầu đầu tư dài hạn.

Nhà đầu tư cần lưu ý: Vàng trong kỷ nguyên mới sẽ không còn là công cụ “lướt sóng” kiếm lời khủng nhờ chênh lệch giá độc quyền. Thay vào đó, nó sẽ quay về đúng bản chất là tài sản phòng vệ rủi ro (hedging) trong một thị trường minh bạch và có sự giám sát chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước.

Nguồn tham khảo:

• Công điện số 12/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 24/01/2026.

• Nghị định số 232/2025/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng.

• Dữ liệu phân tích từ Hiệp hội Kinh doanh Vàng Việt Nam (VGTA)