Nguồn vốn 11 triệu tỷ đồng: Bẫy thanh khoản và nghẽn tín

Số liệu mới nhất công bố từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cho thấy một cột mốc đáng chú ý: Tổng lượng tiền gửi của khách hàng cá nhân tại hệ thống các tổ chức tín dụng đến cuối tháng 6/2026 đã chính thức phá vỡ mốc 11 triệu tỷ đồng. Việc hàng trăm nghìn tỷ đồng tiếp tục đổ về hệ thống ngân hàng mỗi tháng cho thấy niềm tin của người dân vào kênh tích trữ an toàn, nhưng đồng thời cũng phản ánh một khoảng trống lớn về cơ hội đầu tư hiệu quả trên thị trường.

Mặc dù thanh khoản tại các ngân hàng thương mại đang ở trạng thái rất dồi dào, nền kinh tế thực lại đang đối mặt với hiện tượng “bế tắc dòng chảy”. Lượng tiền dồn tích quá lớn ở chiều huy động nhưng lại gặp vướng mắc nghiêm trọng ở chiều giải ngân vào khu vực sản xuất – kinh doanh. Đây chính là trạng thái “nghịch lý hai van” mà các chuyên gia kinh tế đang đặc biệt cảnh báo.

1. Bức Tranh Tích Lũy Vốn: Sức Hút Của Kênh Tiền Gửi An Toàn

Dữ liệu thống kê ngành ngân hàng ghi nhận xu hướng gia tăng liên tục của tiền gửi dân cư lẫn tổ chức kinh tế trong nửa đầu năm 2026:

• Tiền gửi dân cư vượt đỉnh: Tính đến cuối tháng 6/2026, lượng tiền gửi cá nhân đạt hơn 11 triệu tỷ đồng. Chỉ riêng trong tháng 6/2026, lượng tiền gửi gia tăng thêm khoảng 242.000 tỷ đồng, nâng tổng mức tăng trong 6 tháng đầu năm lên khoảng 733.000 tỷ đồng.

• Tiền gửi tổ chức kinh tế phục hồi: Đạt khoảng 6,37 triệu tỷ đồng, tăng 3,09% so với thời điểm cuối năm 2025. Trong đó, tháng 6/2026 đóng góp thêm hơn 203.000 tỷ đồng.

          THỐNG KÊ TIỀN GỬI TẠI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG (T6/2026)           
 PHÂN LOẠI KHÁCH HÀNG     | TỔNG QUY MÔ         | MỨC TĂNG THÁNG 6/2026   
 Khách hàng cá nhân       | > 11.000.000 tỷ VNĐ | + 242.000 tỷ VNĐ        
 Tổ chức kinh tế          | ~  6.370.000 tỷ VNĐ | + 203.000 tỷ VNĐ        
(Nguồn: Báo cáo dữ liệu tiền gửi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cập nhật T8/2026)

Nguồn nguyên nhân chính dẫn đến việc dòng tiền tiếp tục quay lại “trú ẩn” tại hệ thống ngân hàng bao gồm:

1. Rủi ro trên các kênh đầu tư thay thế: Thị trường bất động sản, chứng khoán và các tài sản rủi ro khác chưa bứt phá đồng đều, đòi hỏi mức độ quản trị rủi ro cao khiến dòng vốn cá nhân chọn giải pháp an toàn.

2. Vai trò điều tiết của lãi suất: Mặc dù mặt bằng lãi suất huy động đã duy trì ở mức hợp lý, sức hấp dẫn tương đối của tiền gửi ngân hàng vẫn cao hơn khi đặt trong tương quan với biến động của thị trường tài sản rủi ro.

2. Nghịch Lý “Hai Van” Và Vòng Luẩn Quẩn Của Dòng Vốn Tín Dụng

Phân tích sâu hơn về mặt cấu trúc tài chính, PGS. TS. Đặng Ngọc Đức – Viện trưởng Viện Công nghệ tài chính (Đại học Đại Nam) chỉ ra rằng nền kinh tế đang gặp phải bế tắc ở khâu lưu chuyển dòng vốn do trạng thái lệch pha giữa hai “van” điều tiết:

• “Van” hút tiền mở rộng: Tiền liên tục chảy vào ngân hàng do tâm lý phòng ngừa rủi ro của xã hội.

• “Van” đưa tiền ra nghẽn lại: Ngân hàng dư thừa thanh khoản nhưng gặp khó trong việc đưa vốn vào khu vực sản xuất vật chất—nơi tạo ra của cải và hàng hóa tiêu dùng cho nền kinh tế.

                  +-----------------------------------+
                  |   TIỀN GỬI DÂN CƯ & DOANH NGHIỆP  |
                  +-----------------------------------+
                                    |
                                    v (Van vào: MỞ RỘNG)
                  +-----------------------------------+
                  |     HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI |
                  |       (Thanh khoản dồi dào)       |
                  +-----------------------------------+
                                    |
                                    x (Van ra: BẾ TẮC / NGHẼN)
                                    |
                  +-----------------------------------+
                  |  KHU VỰC SẢN XUẤT & KHÁCH HÀNG    |
                  +-----------------------------------+

Nguyên nhân cốt lõi của nút thắt tín dụng nằm ở sự lệch pha giữa điều kiện cho vay và khả năng hấp thụ vốn:

• Lệch pha đối tượng: Những doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi, khả năng tạo lợi nhuận thì lại thiếu tài sản bảo đảm hoặc không đáp ứng đủ điều kiện chuẩn hóa báo cáo tài chính. Ngược lại, các đơn vị đủ điều kiện pháp lý và tài sản lại thiếu nhu cầu mở rộng quy mô.

• Bẫy dòng tiền suy giảm: Khi ngân hàng chuyển hướng từ thẩm định dựa trên tài sản bảo đảm sang thẩm định dựa trên dòng tiền thực tế, doanh nghiệp gặp khó khăn do sức mua thị trường yếu dẫn đến doanh thu giảm. Doanh thu giảm khiến hồ sơ chứng minh khả năng trả nợ bị từ chối, dẫn tới việc thiếu vốn để khôi phục hoạt động kinh doanh.

3. Rào Cản Lãi Suất Vay Và Giải Pháp Khai Thông Nguồn Vốn

Dưới góc độ doanh nghiệp thực địa, ông Lại Hoàng Dương – Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Truyền thông và Máy tính Thánh Gióng – nhấn mạnh rằng cắt giảm lãi suất huy động là điều kiện cần nhưng chưa đủ để giải quyết bài toán tiếp cận vốn của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs).

• Trần chi phí vốn đối với doanh nghiệp:

  • Lãi suất vay từ 14-15%/năm: Hoàn toàn vượt quá tỷ suất lợi luận bình quân của ngành sản xuất.

  • Lãi suất vay ở mức 12%/năm: Ngưỡng khiến phần lớn doanh nghiệp quyết định dừng các dự án đầu tư mới.

  • Lãi suất vay quanh mức 10%/năm: Mức ranh giới tối thiểu để doanh nghiệp cân nhắc việc vay vốn mở rộng hoạt động.

+--------------------------------------------------------------------------+
|              TÁC ĐỘNG CỦA MẶT BẰNG LÃI SUẤT VAY ĐẾN DOANH NGHIỆP         |
+---------------------+----------------------------------------------------+
| MỨC LÃI SUẤT VAY    | PHẢN ỨNG VÀ HÀNH VI CỦA DOANH NGHIỆP               |
+---------------------+----------------------------------------------------+
| 14% - 15%/năm       | Mất khả năng sinh lời, không thể đáp ứng.          |
| 12%/năm             | Ngưỡng từ chối vay vốn, thu hẹp quy mô sản xuất.   |
| <= 10%/năm          | Ngưỡng chấp nhận được để xem xét đầu tư/mở rộng.   |
+---------------------+----------------------------------------------------+

Để tháo gỡ điểm nghẽn và đưa lượng vốn 11 triệu tỷ đồng từ hệ thống ngân hàng vào đúng địa chỉ sản xuất, các chuyên gia đề xuất cơ chế phối hợp ba bên bao gồm Ngân hàng – Hiệp hội Ngành hàng – Doanh nghiệp:

1. Phát huy vai trò của Hiệp hội Ngành hàng: Các hiệp hội cần tham gia sâu hơn vào quá trình thẩm định, đánh giá uy tín và cung cấp cơ chế bảo lãnh tín dụng cho các doanh nghiệp hội viên có năng lực sản xuất thực sự.

2. Kiểm soát dòng tiền qua hình thức giải ngân trực tiếp: Ngân hàng có thể thực hiện thanh toán trực tiếp cho bên cung ứng nguyên vật liệu đầu vào của doanh nghiệp thay vì giải ngân tiền mặt. Mô hình này giúp đảm bảo vốn vay sử dụng đúng mục đích, giảm thiểu rủi ro nợ xấu cho ngân hàng và hạ chi phí tài chính cho doanh nghiệp.

Con số hơn 11 triệu tỷ đồng tiền gửi dân cư không chỉ là minh chứng cho tiềm lực tài chính tích lũy trong dân mà còn là hồi chuông nhắc nhở về yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn dòng vốn cho nền kinh tế. Bài toán đặt ra hiện nay không nằm ở việc thiếu thanh khoản, mà là cơ chế phân bổ vốn làm sao để dòng tiền chảy vào đúng khu vực sản xuất kinh doanh.

Để chuyển hóa nguồn lực tài chính thụ động này thành động lực tăng trưởng kinh tế, sự đồng bộ giữa chính sách tiền tệ và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp là yếu tố tiên quyết. Việc tái cấu trúc phương thức cho vay và tăng cường sự tham gia của các tổ chức trung gian sẽ là chìa khóa để khai thông “van” tín dụng, tạo đà phục hồi bền vững cho khu vực sản xuất trong giai đoạn tới.