Khủng hoảng năng lượng 2026: Phản ứng toàn cầu và vị thế Việt Nam

“Nút thắt” Hormuz và phép thử cho nền kinh tế toàn cầu

Thế giới đang chứng kiến một trong những cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng nhất kể từ thập niên 1970. Việc eo biển Hormuz – mạch máu giao thương chiếm 20% lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu – bị tê liệt từ cuối tháng 2/2026 đã tạo ra một cú sốc cung cực lớn. Với giá dầu thô duy trì vững chắc trên ngưỡng $100/thùng$, áp lực lạm phát đang đè nặng lên các mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Làm thế nào để các chính phủ bảo vệ nền kinh tế trước “cơn bão” giá này? Hãy cùng phân tích các chiến lược ứng phó từ gói hỗ trợ “khủng” đến các công cụ tài khóa đặc biệt đang được áp dụng trên toàn cầu.

1. Phản ứng từ các tổ chức năng lượng: Can thiệp lớn nhất lịch sử

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã thực hiện một bước đi chưa từng có tiền lệ khi phối hợp giải phóng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược.

• Mục tiêu: Hạ nhiệt tâm lý đầu cơ và bù đắp một phần trong số 11 triệu thùng dầu/ngày bị gián đoạn.

• Hệ quả: Dù nỗ lực can thiệp, giá khí đốt tại châu Âu vẫn tăng vọt hơn 60%, đẩy giá dầu diesel tại các nước như Pháp lên mức kỷ lục 2,03 euro/lít.

Các chuyên gia tài chính nhận định, việc xả kho dự trữ chỉ là giải pháp tình thế (short-term fix). Nếu nút thắt địa chính trị không được tháo gỡ, rủi ro đình lạm (stagflation) là hiện hữu.

2. Bản đồ chiến lược ứng phó: Giá trần và Gói hỗ trợ tài khóa

Nhiều quốc gia đã phải từ bỏ cơ chế thị trường thuần túy để chuyển sang trạng thái “quản lý khẩn cấp”:

Tại khu vực Châu Á, các quốc gia như Thái Lan, Philippines và Nhật Bản cũng đang thắt chặt kỷ luật tiêu thụ năng lượng thông qua việc triển khai tuần làm việc 4 ngày hoặc sử dụng các quỹ bình ổn để trợ giá trực tiếp.

3. Việt Nam: Điểm sáng trong quản trị rủi ro năng lượng

Mặc dù là quốc gia nhập khẩu ròng xăng dầu, Việt Nam đang thể hiện sự chủ động đáng kể trong việc kiểm soát “nhập khẩu lạm phát”.

Cơ chế điều hành linh hoạt

Chính phủ đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa Quỹ Bình ổn giá (BOG) và các công cụ thuế phí. Việc giữ giá xăng E5 RON92 ở mức 27.177 đồng/lít và RON95-III ở mức 30.690 đồng/lít cho thấy nỗ lực điều tiết rất lớn khi so sánh với các nước láng giềng.

So sánh giá xăng dầu khu vực (Cập nhật tháng 3/2026):

• Lào: ~47.600 VNĐ/lít (Cao hơn Việt Nam ~55%)

• Campuchia: ~35.600 VNĐ/lít

• Trung Quốc: ~34.600 VNĐ/lít

• Việt Nam: ~30.690 VNĐ/lít

Việc duy trì mặt bằng giá thấp hơn khu vực không chỉ giúp ổn định đời sống nhân dân mà còn tạo lợi thế cạnh tranh cho chi phí logistic và sản xuất của các doanh nghiệp trong nước.

Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz năm 2026 là lời nhắc nhở đắt giá về sự mong manh của chuỗi cung ứng năng lượng truyền thống.

• Về ngắn hạn: Áp lực chi phí đầu vào sẽ tiếp tục bào mòn biên lợi nhuận của các ngành vận tải, sản xuất sử dụng nhiều năng lượng.

• Về dài hạn: Đây là “cú hích” bắt buộc để các quốc gia đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và nâng cao năng lực dự trữ chiến lược.

Đối với các nhà đầu tư, việc theo dõi sát sao các biến động địa chính trị và chính sách điều hành Quỹ Bình ổn sẽ là chìa khóa để đánh giá sức khỏe của các doanh nghiệp niêm yết trong giai đoạn đầy biến động này.

Nguồn tham khảo: Dữ liệu tổng hợp từ Cục Quản lý Giá – Bộ Công Thương Việt Nam; Báo cáo thị trường năng lượng tháng 3/2026 của IEA; Dữ liệu giá bán lẻ xăng dầu GlobalPetrolPrices (cập nhật đến 22/03/2026).